લાઠીથી નહીં, લોકશાહીથી જીતાય વિશ્વાસ
દિલ્હીમાં જંતર-મંતરથી સંસદ સુધીના CJP ના કૂચે ફરી એકવાર એક મૂળભૂત પ્રશ્ન દેશ સમક્ષ મૂકી દીધો છે શું લોકશાહીમાં અસંમતિ વ્યક્ત કરવા માટે પૂરતી જગ્યા બચી છે? અને જો છે, તો તેને સાંભળવાનો માર્ગ કયો હોવો જોઈએ?
દિલ્હીના દૃશ્યોમાં ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત, બેરિકેડ્સ, અટકાયતો અને વિરોધ પ્રદર્શન એકસાથે જોવા મળ્યાં. એક તરફ રાજ્યની જવાબદારી છે કે સંસદ અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે, તો બીજી તરફ લોકશાહીની આત્મા એમાં વસે છે કે નાગરિકો પોતાના પ્રશ્નો નિર્ભયપણે અને શાંતિપૂર્ણ રીતે સરકાર સુધી પહોંચાડી શકે.
સૌથી મોટી ચિંતા યુવાનોનો વધતો અસંતોષ છે. જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો રસ્તા પર ઉતરે છે, ત્યારે તેને માત્ર કાયદો-વ્યવસ્થાનો પ્રશ્ન માનીને જોવો પૂરતો નથી. તે સમાજમાં રહેલી અપેક્ષાઓ, ચિંતાઓ અને વિશ્વાસના સ્તરનું પ્રતિબિંબ પણ હોઈ શકે છે. દરેક વિરોધ પાછળના કારણોને સમજવાનો પ્રયાસ કરવો એ પણ લોકશાહીનું કર્તવ્ય છે.
પોલીસ કોઈ રાજકીય પક્ષની નહીં, પરંતુ કાયદાની સંસ્થા છે. જાહેર વ્યવસ્થા જાળવવાની તેની ફરજ નિર્વિવાદ છે. પરંતુ બળનો ઉપયોગ હંમેશા અંતિમ વિકલ્પ હોવો જોઈએ. જ્યાં સંવાદ શક્ય હોય ત્યાં સંવાદને પ્રાથમિકતા મળવી જોઈએ. કારણ કે લાઠી ભીડને વિખેરી શકે છે, પરંતુ લોકોના મનમાં ઊભા થયેલા પ્રશ્નોને દૂર કરી શકતી નથી.
વિરોધ પ્રદર્શન કરનારાઓની પણ એટલી જ મોટી જવાબદારી છે. શાંતિપૂર્ણ અને કાયદાકીય મર્યાદામાં રહીને રજૂ કરાયેલ અવાજ જ લોકશાહીમાં નૈતિક બળ મેળવે છે. હિંસા, જાહેર સંપત્તિને નુકસાન કે કાયદાનો ભંગ કોઈપણ યોગ્ય માંગણીઓને પણ નબળી પાડે છે.
આ ઘટના સરકાર, પોલીસ અને સમાજ ત્રણે માટે એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ લઈને આવી છે. સરકાર માટે સંદેશ એ છે કે અસંમતિને માત્ર વિરોધ તરીકે નહીં, પરંતુ સંવાદના અવસર તરીકે જોવી જોઈએ. પોલીસ માટે સંદેશ એ છે કે કાયદાની અમલવારી સાથે માનવીય સંવેદનશીલતા પણ એટલી જ જરૂરી છે. અને યુવાનો માટે સંદેશ એ છે કે પરિવર્તનનો માર્ગ બંધારણ, શાંતિ અને જવાબદાર નાગરિકતા થકી જ વધુ મજબૂત બને છે.
લોકશાહીનું સાચું બળ લાઠી, બેરિકેડ કે અટકાયતમાં નથી. તેનું બળ લોકોના વિશ્વાસમાં, ખુલ્લા સંવાદમાં અને બંધારણ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતામાં છે. મતભેદોને દબાવવાથી નહીં, પરંતુ સાંભળવાથી લોકશાહી વધુ મજબૂત બને છે. આ ઘટના એ જ પાઠ ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે.
