માનવ શરીર (Microcosm) એ બ્રહ્માંડનો એક નાનો ભાગ કહેવાય છે. (મેક્રોકોઝમ).
પૃથ્વીની તમામ શક્તિઓ, વિશેષ ગુણો અને ભવ્યતા સંતુલન બિંદુમાં જોવા મળે છે જે ઉત્તર ધ્રુવ સહસ્ત્ર ચક્ર છે – જેને વિષ્ણુ ધ્રુવ પણ કહેવામાં આવે છે અને દક્ષિણ ધ્રુવ ને મૂળધર ચક્ર કહેવામાં આવે છે. માથાના મધ્યમાં એક સૂક્ષ્મ 1000 પાંખડીઓવાળું કમળ છે અને તેને સહસ્રાર ચક્ર કહેવામાં આવે છે. જ્યારે કુંડલિની ઉદ્ભવે છે ત્યારે મૂળધાર ચક્રથી સહસ્ત્રાર ચક્ર સુધીના બધા ૭ ચક્રો ખુલે છે.
સહસ્રાર ચક્ર કાનની અંદર 2 ઇંચ અને ભમરની અંદર 3 ઇંચ આવેલું છે. તેનું સ્વરૂપ મગજના વિસ્તારના “બ્રહ્માની ગુફા” નામના ઓપનિંગના ઉપલા ભાગના હોલો ભાગમાં પ્રકાશના બોલ જેવું પ્રતીત થાય છે. કુંડલિની શક્તિ જાગૃતિની પ્રક્રિયા દ્વારા, આ ઉદઘાટન દિવ્યતાની સ્થિતિમાં પ્રવેશવા સુધી વિસ્તરે છે. તેથી તેને “10મો દરવાજો” અથવા બ્રહ્મરંધ્ર પણ કહેવામાં આવે છે. ધ્યાનબિન્દુપનિષદમાં કહેવાયું છે કે બ્રહ્મરંધ્ર એ જીવનું મુખ્ય કાર્યાલય છે.
બ્રહ્મરંધ્ર – બ્રહ્માની ગુફા તરીકે પણ ઓળખાય છે. માથાની ટોચ પર સ્થિત છે બ્રહ્મરંધ્ર, આ તે માર્ગ છે જેમાંથી જીવન શરીરમાં પ્રવેશ પણ કરી શકે છે છે અને બહાર પણ નીકળી શકે છે. રાંધ્રનો અર્થ થાય છે એક નાનો છિદ્ર અથવા ટનલ જેવો માર્ગ અને શરીર એ જગ્યા છે જેના દ્વારા જીવન ગર્ભમાં ઉતરે છે.બ્રહ્માની ગુફાનો ઉલ્લેખ સંસ્કૃત ગ્રંથોમાં કોસ્મિક સ્પંદનોના એક મહાસાગર સાથે પડઘોની બેઠક તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.” જ્યારે ત્રીજી આંખ ચેતનાના વધતા સ્તરો માટે ખુલે છે, અને જ્યાં સુધી તે ચેતના બ્રહ્માની ગુફામાં પ્રવેશ ન કરે ત્યાં સુધી, વ્યક્તિની જાગૃતિ શરીરના સ્વરૂપની બહાર વિસ્તરે છે જ્યાં તે સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને જેને આપ સિદ્ધનાથ યોગી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
માથાની ટોચ પર, બ્રહ્મરંધ્ર તરીકે ઓળખાતી નરમ જગ્યા છે. આ શરીરની તે જગ્યા છે જેના દ્વારા જીવન ગર્ભમાં ઉતરે છે. વિભાવના પછીના ત્રીજા કે સાતમા મહિનામાં આત્મા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. જ્યારે બાળકનો જન્મ થાય છે, ત્યાં એક કોમળ સ્થળ હોય છે જ્યાં બાળક ચોક્કસ વય સુધી વધે ત્યાં સુધી હાડકાની રચના થતી નથી. રાંધ્ર એ સંસ્કૃત શબ્દ છે, પરંતુ તે અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં પણ સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે. રાંધરાનો અર્થ થાય છે એક નાનો છિદ્ર અથવા ટનલ જેવો માર્ગ. આ શરીરની જગ્યા છે જેના દ્વારા જીવન ગર્ભમાં ઉતરે છે.
એવા ઘણા તબીબી કિસ્સાઓ છે જ્યાં બાળકો મૃત્યુ પામેલા જન્મ થાય છે, જોકે તમામ તબીબી પરિમાણો દ્વારા, ગર્ભ સ્વસ્થ છે અને બધું સારું જ દેખાતું હોય છે. આ ફક્ત એટલા માટે છે કારણ કે અંદરનું જીવન હજી પણ ગર્ભ પસંદ કરી રહ્યું છે. જો કોઈ પ્રાણી ગર્ભમાં પ્રવેશ કરે છે અને તેને બાળક બનવા માટે અયોગ્ય લાગે છે, તો તે ગર્ભ છોડી દે છે. એટલા માટે એક દરવાજો ખુલ્લો રાખવામાં આવ્યો છે. આત્મા બીજા શરીરમાં પ્રવેશવા માટે તે જ દરવાજાનો ઉપયોગ કરશે જે તે મૃત્યુ પામેલા શરીરની બહાર નીકળવા માટે ઉપયોગ કરે છે. આત્મા એ જ દરવાજા દ્વારા માતાના ગર્ભાશયમાં નવા કોષમાં પ્રવેશ કરશે જ્યાંથી તે અગાઉના મૃત્યુ સમયે બહાર આવ્યો હતો – તે એકમાત્ર દરવાજો છે જે તે જાણે છે.
સંસ્કૃતિમાં સગર્ભા સ્ત્રીની આસપાસ એક અલગ પ્રકારનું વાતાવરણ બનાવવા માટે ઘણી સાવચેતી રાખવામાં આવી હતી. અમે આજકાલ તેને છોડી દઈએ છીએ, પરંતુ આ આશા રાખીને કરવામાં આવતું હતું કે તમે જે છો તેના કરતાં કંઈક સારું તમારા ગર્ભમાં આવે. તેથી સગર્ભા સ્ત્રીને આરામ અને સુખાકારીની ચોક્કસ સ્થિતિમાં રાખવામાં આવતી હતી. યોગ્ય પ્રકારના ધૂપ, અવાજ અને ખોરાક સાથે, બધું જ કરવામાં આવ્યું હતું જેથી તેણીનું શરીર એવી સ્થિતિમાં હોય કે તે યોગ્ય પ્રકારનાં અસ્તિત્વને આવકારે છે.
~ બીજલ જગડ
મુંબઈ ઘાટકોપર