ગુજરાતના ચાર જિલ્લાઓ દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર: ખેડૂતોને હેક્ટરદીઠ ₹8,500ની સહાય, પશુપાલકોમાં રાહતની આશા
ગત વર્ષે અતિવૃષ્ટિમાં હેક્ટરદીઠ ₹22 હજારની સહાય સામે આ વખતે દુષ્કાળમાં ₹8,500ની સહાયની જોગવાઈ; સૌરાષ્ટ્રમાં પાણી અને ઘાસચારાની તંગી વચ્ચે માલધારીઓની મુશ્કેલી વધી
ગુજરાત: રાજ્યમાં ચાલુ વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન અપેક્ષા કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાતાં અનેક વિસ્તારોમાં પાણીની અછતની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. ખેડૂતોના પાકને નુકસાન અને પશુપાલકોને ઘાસચારા તથા પીવાના પાણીની મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર, કચ્છ અને જામનગર સહિતના ચાર જિલ્લાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું જણાવાયું છે.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાં આ વર્ષે સરેરાશ 89 ટકા વરસાદ નોંધાયો છે. જોકે, કેટલાક વિસ્તારોમાં ઓછા વરસાદને કારણે ખેતી અને પશુપાલન પર તેની અસર પડી છે. અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને પાકના નુકસાન સામે રાજ્ય સરકાર દ્વારા પ્રતિ હેક્ટર ₹8,500ની સહાય આપવામાં આવશે, જેમાં વધુમાં વધુ બે હેક્ટરની મર્યાદા રહેશે.
ગત વર્ષે ₹22 હજાર, આ વખતે ₹8,500ની સહાય
ખેડૂતોને મળનારી સહાયની રકમને લઈને પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ગત વર્ષે અતિવૃષ્ટિના કારણે થયેલા નુકસાન સામે પ્રતિ હેક્ટર ₹22,000ની સહાય આપવામાં આવી હોવાની સરખામણીમાં આ વખતે દુષ્કાળની સ્થિતિમાં પ્રતિ હેક્ટર ₹8,500ની સહાયની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આથી ખેડૂતોને મળનારી રાહતની રકમ અને ખેતીના ખર્ચ વચ્ચેના તફાવત અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
ઓછા વરસાદને કારણે અનેક વિસ્તારોમાં વાવેતર અને પાકના વિકાસ પર અસર પડી છે. પાણીની અછત લાંબા સમય સુધી રહે તો આગામી દિવસોમાં ખેતી અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર પર તેની વધુ અસર પડી શકે છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં પાણીની અછતની સ્થિતિ
સૌરાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદની ઘટને કારણે નદીઓ, તળાવો અને જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઘટવાની ચિંતા વધી છે. પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટતાં પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટેની વ્યવસ્થા સામે પડકાર ઊભો થયો છે. આગામી ચોમાસા સુધી પાણીની જરૂરિયાત કેવી રીતે પૂરી કરવી તે અંગે પણ સરકાર સમક્ષ આયોજનનો પ્રશ્ન છે.
ખાસ કરીને પાણીની અછત ધરાવતા ગામોમાં પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા જાળવવી અને ખેતી માટે જરૂરી પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવું મહત્ત્વનું બન્યું છે.
ઘાસચારાના ઊંચા ભાવથી પશુપાલકો પર આર્થિક બોજ
ઓછા વરસાદની અસર માત્ર ખેડૂતો પૂરતી મર્યાદિત નથી. સૌરાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં કુદરતી ઘાસચારો ઓછો થતાં પશુપાલકો માટે પશુધનનું ભરણપોષણ મુશ્કેલ બન્યું છે. બજારમાં ઘાસચારાના ઊંચા ભાવને કારણે પશુપાલન પર નિર્ભર પરિવારોની મુશ્કેલીઓ વધી છે.
દૈનિક આવક પર નિર્ભર માલધારી પરિવારો માટે મોંઘો ઘાસચારો ખરીદવો મુશ્કેલ બની રહ્યો છે. કેટલીક જગ્યાએ પશુઓ માટે પૂરતો ચારો અને પાણી ઉપલબ્ધ ન થતાં માલધારીઓને પશુધન સાથે અન્ય વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડતી હોવાના અહેવાલો છે.
માલધારી સમાજની મુખ્ય માગણીઓ
દુષ્કાળની સ્થિતિ વચ્ચે માલધારી સમાજ અને પશુપાલકો દ્વારા સરકાર સમક્ષ વિવિધ રાહતલક્ષી પગલાં ભરવાની માગ કરવામાં આવી હતી. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેની માગણીઓનો સમાવેશ થાય છે:
– પશુપાલકો અને માલધારીઓ માટે વિશેષ આર્થિક રાહત પેકેજ જાહેર કરવામાં આવે.
– જરૂરિયાતમંદ પશુપાલકોને રાહત દરે પૂરતા પ્રમાણમાં ઘાસચારો (નીરણ) ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે.
– અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં કેટલ કેમ્પ શરૂ કરીને પશુઓ માટે ઘાસચારો, પીવાનું પાણી અને પશુચિકિત્સાની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવે.
– પાણીની અછત ધરાવતા ગામોમાં ટેન્કર દ્વારા પાણી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.
માલધારી સમાજે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે જો સમયસર નક્કર પગલાં નહીં ભરાય તો પશુધનને બચાવવું મુશ્કેલ બનશે અને પશુપાલન આધારિત પરિવારોની આર્થિક સ્થિતિ વધુ કથળી શકે છે.
હવે સરકારનાં રાહત પગલાં પર નજર
ચાર જિલ્લાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવાના નિર્ણય બાદ ખેડૂતો અને પશુપાલકોને વાસ્તવિક રાહત કેટલી ઝડપથી મળે છે તે મહત્ત્વનું રહેશે. ખેડૂતોને જાહેર કરાયેલી સહાયની ચુકવણી, પશુપાલકો માટે ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતા અને પાણીની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ આગામી દિવસોમાં અગત્યના મુદ્દા બની રહેશે.
દુષ્કાળની સ્થિતિમાં ખેતી અને પશુપાલન બંનેને અસર થઈ રહી છે ત્યારે અસરગ્રસ્ત પરિવારોને સમયસર સહાય મળે અને પશુધનનું રક્ષણ થાય તે માટે તંત્રની કામગીરી પર સૌની નજર રહેશે.
