ભગવાન ગણેશનો જન્મ, વિઘ્નહર્તા સ્વરૂપ, પૂજા વિધિ અને ગણેશ ચતુર્થીનો મહિમા
લેખિકા : માલા રાવલ
ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા… મંગલ મૂર્તિ મોરિયા…
હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન ગણેશને પ્રથમ પૂજનીય દેવતા તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. કોઈપણ શુભ કાર્યનો પ્રારંભ ભગવાન ગણેશના સ્મરણ અને પૂજનથી કરવાની પરંપરા છે. ભગવાન ગણેશને બુદ્ધિ, વિદ્યા, વિવેક, ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ અને શુભતાના દેવતા તેમજ વિઘ્નહર્તા તરીકે પૂજવામાં આવે છે.
ગણેશ ચતુર્થીના પવિત્ર પર્વ નિમિત્તે દેશભરમાં ભક્તિ અને ઉત્સાહનું વાતાવરણ જોવા મળે છે. ઘરો અને જાહેર પંડાલોમાં ગણપતિ બાપ્પાની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. ભક્તો દસ દિવસ સુધી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા-અર્ચના, આરતી અને વિવિધ ધાર્મિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે અને અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ભાવભીની વિદાય આપે છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભગવાન ગણેશનો જન્મ કેવી રીતે થયો? શિવજીએ ગણેશજીનું મસ્તક કેમ અલગ કર્યું? તેમને પ્રથમ પૂજનીય દેવતા કેમ માનવામાં આવે છે? ગણેશજીને વિઘ્નહર્તા કેમ કહેવામાં આવે છે? તેમની સૂંઢ ડાબી કે જમણી બાજુ હોય તેનો શું અર્થ છે? ગણેશજીને દુર્વા કેમ ચઢાવવામાં આવે છે? આવો જાણીએ ભગવાન ગણેશ સાથે જોડાયેલી આ પૌરાણિક કથાઓ અને માન્યતાઓ વિશે.
ભગવાન ગણેશનો જન્મ કેવી રીતે થયો?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, એક વખત માતા પાર્વતીની ઈચ્છા થઈ કે તેમનું પોતાનું એવું સંતાન હોય જે તેમની આજ્ઞાનું પાલન કરે અને તેમના દ્વારની રક્ષા કરે.
માતા પાર્વતીએ પોતાના શરીર પરથી ઉતારેલા ઉબટનમાંથી એક બાળ આકૃતિ બનાવી. તેમાં તેમણે પોતાના વાત્સલ્ય, પ્રેમ, કરુણા અને શક્તિનો ભાવ સંચાર કર્યો અને મંત્રોચ્ચાર દ્વારા તે આકૃતિમાં પ્રાણ પૂર્યા.
થોડી જ વારમાં તે બાળ સ્વરૂપ જીવંત બન્યું. બાળકે માતા પાર્વતીને પૂછ્યું કે તે કોણ છે અને તેનું નામ શું છે. ત્યારે માતા પાર્વતીએ કહ્યું કે, “તું મારો પુત્ર છે અને તારું નામ ગણેશ છે.”
ત્યારબાદ માતા પાર્વતીએ ગણેશજીને આજ્ઞા આપી કે તેઓ સ્નાન કરવા જઈ રહ્યા છે, તેથી તેમની પરવાનગી વિના કોઈને પણ અંદર પ્રવેશવા દેવો નહીં.
ગણેશજીએ માતાની આજ્ઞાને શિરોમાન્ય માનીને દ્વાર પર પહેરો ભરવાનું શરૂ કર્યું.
ગણેશજી અને મહાદેવ વચ્ચે યુદ્ધ કેમ થયું?
થોડીવાર બાદ ભગવાન શિવ ત્યાં આવ્યા. તેઓ અંદર જવા માગતા હતા, પરંતુ ગણેશજીએ માતા પાર્વતીની આજ્ઞાનું પાલન કરતાં તેમને રોકી દીધા.
ભગવાન શિવે સમજાવ્યું કે તેઓ પાર્વતીના પતિ છે, પરંતુ ગણેશજી પોતાની માતાની આજ્ઞા પ્રત્યે અડગ રહ્યા.
આ ઘટનાથી ક્રોધિત થઈને ભગવાન શિવ અને ગણેશજી વચ્ચે યુદ્ધ થયું. પૌરાણિક કથા અનુસાર, અંતે ભગવાન શિવે પોતાના ત્રિશૂળથી ગણેશજીનું મસ્તક અલગ કરી દીધું.
માતા પાર્વતીનો ક્રોધ અને ગણેશજીનું પુનર્જીવન
ગણેશજીને નિર્જીવ જોઈને માતા પાર્વતી અત્યંત દુઃખી થઈ ગયાં. તેમણે ભગવાન શિવ સમક્ષ પોતાનો આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો અને ગણેશજીને ફરી જીવંત કરવાની માગણી કરી.
પૌરાણિક કથામાં વર્ણન મળે છે કે માતા પાર્વતીના ક્રોધથી સમગ્ર સૃષ્ટિ પર સંકટ ઊભું થવાની સ્થિતિ સર્જાઈ. ત્યારે ભગવાન શિવે ગણેશજીને ફરી જીવંત કરવાનો ઉપાય શોધ્યો.
બ્રહ્માજીના સૂચન અનુસાર એવું મસ્તક લાવવાનું નક્કી થયું જે ઉત્તર દિશા તરફ મુખ કરીને રહેલા પ્રાણીનું હોય. ભગવાન શિવના ગણો ઉત્તર દિશા તરફ નીકળ્યા અને તેમને હાથીનું બચ્ચું મળ્યું. હાથીનું મસ્તક કૈલાસ પર લાવવામાં આવ્યું. ભગવાન શિવે તે મસ્તક ગણેશજીના ધડ સાથે જોડ્યું અને તેમને ફરી જીવનદાન આપ્યું. આ રીતે ગણેશજી ગજાનન તરીકે પ્રગટ થયા.
ગણેશજી પ્રથમ પૂજનીય દેવતા કેમ બન્યા?
ગણેશજીને પ્રથમ પૂજનીય દેવતા બનાવવામાં આવ્યા તેની પાછળ અનેક પૌરાણિક કથાઓ પ્રચલિત છે.
એક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન શિવે ગણેશજીને વરદાન આપ્યું કે કોઈપણ શુભ કાર્ય શરૂ કરતા પહેલાં સૌપ્રથમ ગણેશજીનું સ્મરણ અને પૂજન કરવામાં આવશે.
આથી આજે પણ લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, યજ્ઞ, પૂજા, સ્થાપના, વેપારના નવા કાર્ય કે અન્ય કોઈ શુભ પ્રસંગ હોય ત્યારે સૌપ્રથમ શ્રી ગણેશાય નમઃ લખવાની અને ગણેશજીનું પૂજન કરવાની પરંપરા છે.
ગણેશજીને વિઘ્નહર્તા કેમ કહેવામાં આવે છે?
ભગવાન ગણેશનું એક વિશેષ નામ વિઘ્નહર્તા છે.
‘વિઘ્ન’ એટલે અવરોધ અને ‘હર્તા’ એટલે દૂર કરનાર. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર ગણેશજી પોતાના ભક્તોના જીવનમાં આવતા વિઘ્નો દૂર કરે છે અને શુભ કાર્યોને સફળ બનાવે છે.
તેથી કોઈપણ નવા કાર્યની શરૂઆત પહેલાં ગણેશજીની આરાધના કરવામાં આવે છે.
ગણેશજીની સૂંઢ ડાબી અને જમણી બાજુ કેમ હોય છે?
ગણેશજીની મૂર્તિમાં સૂંઢની દિશાને પણ ધાર્મિક પરંપરામાં વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
વામમુખી ગણપતિ
જે ગણેશજીની સૂંઢ ડાબી બાજુ વળેલી હોય તેમને સામાન્ય રીતે વામમુખી ગણપતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લોકમાન્યતા અનુસાર આ સ્વરૂપ શાંતિ, સૌમ્યતા, ઘર-પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ અને ગૃહસ્થ જીવન માટે શુભ માનવામાં આવે છે.
દક્ષિણમુખી ગણપતિ
જે ગણેશજીની સૂંઢ જમણી બાજુ વળેલી હોય તેમને દક્ષિણમુખી ગણપતિ કહેવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ સ્વરૂપ વધુ જાગૃત અને વિશેષ નિયમ-અનુશાસન સાથે પૂજવામાં આવે છે. આવી મૂર્તિની પૂજા કરતી વખતે પરંપરાગત વિધિ અને નિયમોનું પાલન કરવામાં આવે છે.
ગણેશજીને મંગલમૂર્તિ નામ કેવી રીતે મળ્યું?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, મંગળ ગ્રહે ભગવાન ગણેશની ઉપાસના કરી હતી. તેમણે ગણેશજીના મંત્રનું જાપ કરીને તપસ્યા કરી.
ગણેશજી પ્રસન્ન થયા અને મંગળને વરદાન માગવા કહ્યું. મંગળે ઈચ્છા વ્યક્ત કરી કે ગણેશજી તેમના નામ સાથે જોડાઈને સમગ્ર જગતમાં મંગલ અને કલ્યાણના સ્વરૂપે પ્રસિદ્ધ થાય.
ત્યારે ભગવાન ગણેશએ મંગળની ઈચ્છા સ્વીકારી અને ત્યારથી તેઓ મંગલમૂર્તિ તરીકે પણ ઓળખાવા લાગ્યા એવી પૌરાણિક માન્યતા છે.
સિદ્ધિવિનાયક નામ પાછળની કથા
ભગવાન ગણેશનું એક પ્રસિદ્ધ નામ સિદ્ધિવિનાયક પણ છે.
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર મધુ અને કૈટભ નામના અસુરોથી દેવતાઓ પરેશાન હતા. ભગવાન વિષ્ણુએ ગણેશજીની આરાધના કરી અને તેમની કૃપા પ્રાપ્ત કરી.
ગણેશજી પ્રસન્ન થયા અને વિષ્ણુ ભગવાનને વિજયનું વરદાન આપ્યું. સાથે ભગવાન વિષ્ણુએ એવી ઈચ્છા વ્યક્ત કરી કે ગણેશજી એક પવિત્ર ક્ષેત્રમાં બિરાજમાન રહી ભક્તોનું કલ્યાણ કરે.
આ રીતે ગણેશજીનું સિદ્ધિવિનાયક સ્વરૂપ ભક્તોમાં વિશેષ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર બન્યું.
ગણેશજીને દુર્વા કેમ ચઢાવવામાં આવે છે?
ગણેશજીની પૂજામાં દુર્વાનું વિશેષ મહત્વ છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર અનાલાસુર નામના રાક્ષસે દેવો, ઋષિઓ અને મનુષ્યોને ભારે ત્રાસ આપ્યો હતો.
ભગવાન ગણેશએ અનાલાસુરનો સંહાર કરવા તેને ગળી લીધો. ત્યારબાદ ગણેશજીના શરીરમાં ગરમી વધી ગઈ અને તેમને ભારે અસ્વસ્થતા અનુભવાઈ.
ત્યારે ઋષિ કશ્યપે દુર્વાની 21 ગાંઠ બનાવીને ગણેશજીને અર્પણ કરી. દુર્વા ગ્રહણ કર્યા બાદ ગણેશજીની ગરમી શાંત થઈ એવી પૌરાણિક માન્યતા છે.
ત્યારથી ગણેશજીની પૂજામાં 21 દુર્વાની ગાંઠ અર્પણ કરવાની પરંપરા પ્રચલિત બની.
ગણેશજી અને કુબેરનો અહંકાર
પૌરાણિક કથામાં કુબેરના અહંકાર સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ ઘટના મળે છે.
કુબેરને પોતાના વૈભવ અને સંપત્તિનું ખૂબ અભિમાન હતું. તેમણે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીને ભોજન માટે આમંત્રણ આપ્યું. બંનેએ જવાનું ટાળ્યું અને પોતાના પુત્ર ગણેશજીને મોકલ્યા.
ગણેશજી ભોજન કરવા બેઠા અને એક પછી એક વાનગીઓ ખાવા લાગ્યા. આખરે કુબેરના ભોજનના ભંડારો પણ ખાલી થવા લાગ્યા.
કુબેર ગભરાઈને ભગવાન શિવ પાસે પહોંચ્યા. ભગવાન શિવે તેમને સમજાવ્યું કે ગણેશજીને પ્રેમ અને વિનમ્રતા સાથે ભોજન કરાવો.
કુબેરે વિનમ્રતાથી ગણેશજીને ભોજન કરાવ્યું અને ગણેશજી સંતુષ્ટ થયા.
આ કથા આપણને અહંકાર છોડીને વિનમ્ર બનવાનો સંદેશ આપે છે.
ગણેશજીના મોટા પેટ અને મોટા કાનનો સંદેશ
ગણેશજીના સ્વરૂપમાં જીવનના અનેક સંદેશો છુપાયેલા છે.
મોટું પેટ આપણને સહનશક્તિ અને વાતોને પચાવી લેવાનો સંદેશ આપે છે.
મોટા કાન કહે છે કે કોઈની વાત ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવી જોઈએ. વાતને સમજ્યા વિના નિર્ણય લેવાથી ગેરસમજ ઊભી થઈ શકે છે.
નાની આંખો એકાગ્રતા અને લક્ષ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો સંદેશ આપે છે.
વિશાળ મસ્તક વિશાળ વિચાર અને જ્ઞાનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
આ રીતે ગણેશજીનું સ્વરૂપ માત્ર ધાર્મિક આસ્થા જ નહીં પરંતુ જીવન જીવવાની શીખ પણ આપે છે.
પરશુરામ અને એકદંત ગણેશ
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર એક વખત પરશુરામ ભગવાન શિવને મળવા કૈલાસ પહોંચ્યા. તે સમયે ભગવાન શિવ ધ્યાનમાં હતા.
ગણેશજીએ પરશુરામને અંદર જતા રોક્યા. આથી પરશુરામ ક્રોધિત થયા અને બંને વચ્ચે યુદ્ધ થયું.
કથાના એક વર્ણન મુજબ પરશુરામના પરશુના પ્રહારથી ગણેશજીનો એક દાંત તૂટી ગયો. ત્યારથી ભગવાન ગણેશ એકદંત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.
ભગવાન ગણેશના બાર નામ
ગણેશજીના બાર નામનું સ્મરણ ધાર્મિક પરંપરામાં શુભ માનવામાં આવે છે.
સુમુખ
એકદંત
કપિલ
ગજકર્ણ
લંબોદર
વિકટ
વિઘ્નનાશક
ધૂમ્રકેતુ
ગણાધ્યક્ષ
ભાલચંદ્ર
ગજાનન
વક્રતુંડ
આ દરેક નામ ગણેશજીના વિશિષ્ટ સ્વરૂપ અથવા ગુણ સાથે જોડાયેલું છે.
ગણેશજીને કઈ વસ્તુઓ પ્રિય છે?
ગણેશજીની પૂજામાં પરંપરાગત રીતે અનેક વસ્તુઓ અર્પણ કરવામાં આવે છે.
દુર્વા
સિંદૂર
અખંડ ચોખા
જાસુદના ફૂલ
ગલગોટાના ફૂલ
મોદક
લાડુ
ગોળ
કેળાં
શેરડી
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર ગણેશજીને મોદક અને દુર્વા વિશેષ પ્રિય છે.
પૂજા કરતી વખતે પોતાના કુટુંબની પરંપરા અને સ્થાનિક ધાર્મિક વિધિનું પાલન કરવું યોગ્ય છે.
ગણેશજીની મૂર્તિ કેવી હોવી જોઈએ?
ગણેશજીની મૂર્તિ પસંદ કરતી વખતે ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને પરિવારની પરંપરા અનુસાર મૂર્તિ પસંદ કરે છે.
ઘરમાં સ્થાપના માટે સામાન્ય રીતે શાંત અને આશીર્વાદ આપતી મુદ્રામાં બેઠેલી ગણેશજીની મૂર્તિ પસંદ કરવામાં આવે છે.
પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ માટી જેવી કુદરતી સામગ્રીથી બનેલી મૂર્તિને પ્રાધાન્ય આપવું યોગ્ય છે. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ અને કૃત્રિમ રંગોની મૂર્તિઓના વિસર્જનથી પાણી અને જળચર પર્યાવરણને નુકસાન થઈ શકે છે.
ગણેશજીની સ્થાપના ક્યાં કરવી?
ગણેશજીની સ્થાપના ઘરમાં સ્વચ્છ, પવિત્ર અને શાંત જગ્યાએ કરવામાં આવે છે.
પૂજા સ્થળ સ્વચ્છ રાખવું, નિયમિત દીવો અને આરતી કરવી તથા ઘરમાં સકારાત્મક અને શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ જાળવવું ભક્તિની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ છે.
ગણેશોત્સવ દરમિયાન પરિવારના સભ્યો વચ્ચે પ્રેમ, શાંતિ અને સદભાવ જાળવવાનો સંકલ્પ પણ આ પર્વને વધુ અર્થપૂર્ણ બનાવે છે.
ગણેશજીની પૂજા કેવી રીતે કરવી?
ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે ગણેશજીની સ્થાપના માટે પરંપરાગત રીતે શુભ સમય પસંદ કરવામાં આવે છે.
પૂજા માટે સામાન્ય રીતે નીચેની સામગ્રી રાખવામાં આવે છે:
સોપારી, ચંદન, સિંદૂર, દુર્વા, પંચામૃત, ફૂલ, અક્ષત, દીવો, ધૂપ, નૈવેદ્ય અને મોદક.
પૂજા સ્થળે બાજોઠ અથવા પાટલો ગોઠવી તેના પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરી ગણેશજીની સ્થાપના કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ ગણેશજીનું આવાહન કરી ચંદન, સિંદૂર, દુર્વા અને ફૂલ અર્પણ કરવામાં આવે છે. ગણેશ મંત્રનો જાપ, આરતી અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે.
“ૐ ગણ ગણપતયે નમઃ” મંત્રનો શ્રદ્ધાપૂર્વક જાપ પણ કરવામાં આવે છે.
પૂજા પદ્ધતિમાં પ્રદેશ, પરિવાર અને સંપ્રદાય અનુસાર ફેરફાર હોઈ શકે છે.
ગણેશ ચતુર્થી દસ દિવસ સુધી કેમ ઉજવાય છે?
ગણેશ ચતુર્થી દસ દિવસ સુધી ઉજવવા પાછળ મહાભારત સાથે જોડાયેલી એક પ્રસિદ્ધ પૌરાણિક માન્યતા છે.
કહેવાય છે કે મહર્ષિ વેદવ્યાસે મહાભારતની રચના કરી અને તેને લખવા માટે ભગવાન ગણેશને વિનંતી કરી.
ગણેશજીએ શરત મૂકી કે તેઓ લખવાનું શરૂ કર્યા પછી તેમની કલમ અટકવી જોઈએ નહીં. વેદવ્યાસજીએ પણ શરત સ્વીકારી.
ત્યારબાદ વેદવ્યાસ શ્લોક બોલતા ગયા અને ગણેશજી તેને લખતા ગયા. આ કાર્ય સતત ઘણા દિવસો સુધી ચાલ્યું.
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર દસ દિવસ સુધી સતત લખવાના કારણે ગણેશજીના શરીર પર ધૂળ અને માટીના થર જામી ગયા હતા. દસમા દિવસે તેમણે સ્નાન કરીને પોતાને સ્વચ્છ કર્યા.
આ કથા સાથે ગણેશ સ્થાપનાના દસ દિવસ અને ત્યારબાદ વિસર્જનની પરંપરાને જોડવામાં આવે છે.
અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ગણેશ વિસર્જન
ગણેશ ચતુર્થીથી શરૂ થયેલો ઉત્સવ અનંત ચતુર્દશીના દિવસે વિશેષ રીતે પૂર્ણ થાય છે.
ભક્તો ગણેશજીની આરતી કરીને તેમને ભાવભીની વિદાય આપે છે. ત્યારબાદ પરંપરા અનુસાર ગણેશજીની મૂર્તિનું વિસર્જન કરવામાં આવે છે.
વિસર્જનનો આધ્યાત્મિક સંદેશ એવો પણ માનવામાં આવે છે કે જીવનમાં જે આવે છે તે એક દિવસ પ્રકૃતિમાં વિલીન થાય છે.
“ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા, આવતા વરસે વહેલા આવજો”ના જયઘોષ સાથે ભક્તો બાપ્પાને વિદાય આપે છે.
પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે આજના સમયમાં કૃત્રિમ સામગ્રી અને પ્રદૂષણથી બચીને કુદરતી માટીની મૂર્તિનું યોગ્ય રીતે વિસર્જન કરવું વધુ જવાબદાર અભિગમ છે.
અષ્ટવિનાયક યાત્રાનું વિશેષ મહત્વ
મહારાષ્ટ્રમાં ભગવાન ગણેશના આઠ પ્રસિદ્ધ સ્વરૂપોને અષ્ટવિનાયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પરંપરાગત અષ્ટવિનાયક યાત્રામાં નીચેના આઠ સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે:
મોરેગાંવ — શ્રી મયુરેશ્વર
સિદ્ધટેક — શ્રી સિદ્ધિવિનાયક
પાળી — શ્રી બલ્લાળેશ્વર
મહડ — શ્રી વરદવિનાયક
થેઉર — શ્રી ચિંતામણિ
લેણ્યાદ્રી — શ્રી ગિરિજાત્મજ
ઓઝર — શ્રી વિઘ્નેશ્વર
રાંજણગાંવ — શ્રી મહાગણપતિ
પરંપરા અનુસાર અષ્ટવિનાયક યાત્રાની શરૂઆત મોરેગાંવના મયુરેશ્વરથી કરીને અંતે ફરી મયુરેશ્વરના દર્શન સાથે યાત્રા પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
આઠેય સ્થળો સાથે ભગવાન ગણેશની અલગ-અલગ પૌરાણિક કથાઓ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ જોડાયેલી છે.
ગણેશોત્સવને જાહેર સ્વરૂપ કોણે આપ્યું?
ગણેશ ચતુર્થીની ઉજવણી પ્રાચીન સમયથી ઘરોમાં થતી આવી છે. પરંતુ આધુનિક સમયમાં જાહેર ગણેશોત્સવને વિશાળ સામાજિક સ્વરૂપ મળવામાં લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલકની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી હતી.
ઈ.સ. 1893ના સમયગાળામાં તેમણે ગણેશોત્સવને જાહેર સ્વરૂપ આપીને લોકોને એકત્ર થવા અને સામાજિક એકતા માટે મંચ ઊભો કર્યો.
આ પછી મહારાષ્ટ્ર સહિત દેશના વિવિધ ભાગોમાં જાહેર ગણેશોત્સવની પરંપરા વધુ લોકપ્રિય બની.
આજે ગણેશોત્સવ માત્ર ધાર્મિક ઉત્સવ નથી રહ્યો, પરંતુ સામાજિક એકતા, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ સાથે પણ જોડાઈ ગયો છે.
ગણેશજીની ઉપાસનાનો સાચો સંદેશ
ગણેશજીના સ્વરૂપમાં રહેલી સૌથી મોટી શીખ એ છે કે જીવનમાં જ્ઞાન સાથે વિનમ્રતા, શક્તિ સાથે સંયમ અને સફળતા સાથે સદાચાર હોવો જોઈએ.
ગણેશજીનું મોટું મસ્તક કહે છે—વિશાળ વિચારો.
મોટા કાન કહે છે ધ્યાનથી સાંભળો.
નાની આંખો કહે છે એકાગ્ર રહો.
મોટું પેટ કહે છે સહનશીલ બનો.
મૂષક વાહન કહે છે ઇચ્છાઓ પર નિયંત્રણ રાખો.
અને વિઘ્નહર્તા સ્વરૂપ કહે છે મુશ્કેલીઓથી ડરશો નહીં, બુદ્ધિ અને વિવેકથી તેનો સામનો કરો.
ગણેશ ચતુર્થી માત્ર તહેવાર નહીં, એક સંસ્કાર છે
ગણેશ ચતુર્થીના દસ દિવસ ભક્તિ સાથે આત્મચિંતનના પણ બની શકે છે. ઘરમાં ગણેશજીની સ્થાપના કરીએ ત્યારે સાથે સારા વિચારોની સ્થાપના કરીએ, આરતી કરીએ ત્યારે ઘરમાં પ્રેમ અને સદભાવનો પ્રકાશ પ્રગટાવીએ અને વિસર્જન કરીએ ત્યારે અહંકાર, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા અને નકારાત્મક વિચારોનું પણ વિસર્જન કરવાનો સંકલ્પ કરીએ.
ભગવાન ગણેશને ભક્તિથી યાદ કરવાનો અર્થ માત્ર વિઘ્નો દૂર કરવાની પ્રાર્થના કરવો નથી, પરંતુ વિઘ્નોનો સામનો કરવાની બુદ્ધિ અને શક્તિ મેળવવાની પ્રાર્થના પણ છે.
શ્રી ગણેશજી ભારતીય સંસ્કૃતિમાં બુદ્ધિ, વિવેક, શુભતા અને મંગલના પ્રતીક છે. ગણેશ ચતુર્થી આપણને ભક્તિ સાથે પરિવાર, સમાજ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેની જવાબદારીનો પણ સંદેશ આપે છે.
ચાલો, આ ગણેશ ચતુર્થીએ ગણપતિ બાપ્પાના ચરણોમાં પ્રાર્થના કરીએ કે દરેક ઘરમાં સુખ-શાંતિ રહે, બાળકોને જ્ઞાન મળે, યુવાનોને યોગ્ય દિશા મળે, ખેડૂતો અને શ્રમિકોને સમૃદ્ધિ મળે અને સમાજમાં પ્રેમ, એકતા તથા સદભાવ વધે.
શ્રી ગણેશાય નમઃ।
ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા!
મંગલ મૂર્તિ મોરિયા!
