મહાદેવી ~ માં કામખ્યા – ઇચ્છાપૂર્તિ દેવી
અંબુવાચી મેળો
આસામના ગુવાહાટીમાં નીલાચલ પહાડ પર આવેલું કામાખ્યા મંદિર એ દેવી કામાખ્યાને સમર્પિત છે. તાંત્રિક પ્રથાઓના સૌથી જૂના અને સૌથી વધુ આદરણીય કેન્દ્રોમાંનું શક્તિપીઠ છે.
અંબુબાચી મેળો આસામનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે જે પ્રસિદ્ધ કામાખ્યા દેવી મંદિરમાં શક્તિ સંસ્કાર સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર પૃથ્વી માતાની ફળદ્રુપતાનું પ્રતીક છે.જે ૨૨ જૂન ૨૦૨૩ બુધવારથી શરૂ થઈ ૨૬ જૂન ૨૦૨૩ રવિવાર સુધી યોજાયો છે.આ મેળો ચાર દિવસ સુધી ચાલે છે.
આ શક્તિપીઠો આવા દુર્ગમ પર્વતો પર જ બાંધવામાં આવે છે જેથી કરીને સ્વાર્થથી પ્રેરિત સામાન્ય બુદ્ધિથી દૂર અને માત્ર ઉર્જા તરંગોથી ચાલતા સંન્યાસીઓ જ આ શક્તિ પિંડોને જોવા અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવા માટે લાયક બની શકે.
મહાદેવી માં કામખયા નીલાંચલ પર્વત પર વાદળી આકાશને ખોળામાં લઈને બેઠી છે. જ્યાંથી પ્રેમની શુદ્ધ ઉર્જા સર્જનને શક્તિ આપે છે. અંબુબાચીનો પ્રાચીન કૃષિ ખ્યાલ સાથે ઊંડો સંબંધ છે જે પૃથ્વી માતાને ફળદ્રુપ સ્ત્રી સાથે સરખાવે છે.
આ મંદિર કુલાચાર તંત્ર માર્ગનું કેન્દ્ર છે અને અંબુબાચી મેળાનું સ્થળ છે, જે વાર્ષિક ઉત્સવ છે જે દેવીના માસિક ધર્મની ઉજવણી કરે છે. આ તહેવાર પ્રજનનક્ષમ સ્ત્રી શરીર અને પ્રકૃતિના ચક્ર વચ્ચેના સુમેળની ઉજવણી દર્શાવે છે.
અંબુબાચીને ‘અમેટી’ અથવા ‘અમોટી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં સૌથી મોટું ધાર્મિક સ્થાન છે. ‘અંબુ’ શબ્દનો અર્થ થાય છે પાણી અને ‘વાસી’ અથવા ‘બચી’નો અર્થ થાય છે કે જે વહે છે તે.
મુખ્ય મંદિર શક્તિ ધર્મની દસ મહાવિદ્યાઓને સમર્પિત વ્યક્તિગત મંદિરોના સંકુલમાં ઘેરાયેલું છે, જેમ કે, કાલી, તારા, ત્રિપુરા સુંદરી, ભુવનેશ્વરી, ભૈરવી, છિન્નમસ્તા, ધૂમાવતી, બગલામુખી, માતંગી અને કમલાત્મિકા. આ પૈકી ત્રિપુરસુંદરી, માતંગી અને કમલા મુખ્ય મંદિરની અંદર રહે છે જ્યારે અન્ય સાત વ્યક્તિગત મંદિરોમાં રહે છે. વ્યક્તિગત મહાવિદ્યાઓ માટેના મંદિરો એકસાથે સમૂહ તરીકે, સંકુલમાં જોવા મળે છે, તે દુર્લભ અને અસામાન્ય છે.
માં કામાખ્યા મંદિર ગુવાહાટી, આસામમાં ભારતના સૌથી શક્તિશાળી શક્તિપીઠોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. દંતકથા અનુસાર, કામાખ્યા મંદિર ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને એવું કહેવાય છે કે મંદિર ભગવાન શિવની પત્ની સતીની યોની અથવા સ્ત્રી જનનેન્દ્રિયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
કામાખ્યાની દેવી તરીકેની ભૂમિકાને સંપૂર્ણ રીતે સમજવા માટે તેના ઐતિહાસિક સંદર્ભને સમજવો જરૂરી છે. સતીની દંતકથા હિંદુ ધર્મમાં પ્રચલિત પૌરાણિક કથા છે અને તે શિવ અને સતીના લગ્ન પછીની ઘટનાઓનું વર્ણન કરે છે. રાજા દક્ષે, દેવતાઓની વિનંતી હેઠળ, અનિચ્છાએ તેની પુત્રીઓના લગ્ન વિનાશક દેવતા શિવ સાથે કર્યા .
દક્ષે પાછળથી એક મોટી ધાર્મિક વિધિ કરવાનું નક્કી કર્યું, જેમાં તેણે શિવને બાકાત રાખ્યા. સતી તેના પતિના ઠપકાથી નારાજ થઈ અને બદલો લેવા માટે ધાર્મિક વિધિમાં આત્મહત્યા કરી, ખુદ પોતે બલિદાન બની.
પત્નીના મૃત્યુની જાણ થતાં શિવ વિચલિત થઈ ગયા. તે ધાર્મિક વિધિમાં ગયા, દક્ષને મારી નાખ્યો, અને સતીના શરીરને તેના ખભા પર લઈ બ્રહ્માંડમાં ભટકવાનું શરૂ કર્યું.ભગવાન વિષ્ણુ આ છબીથી પરેશાન અને તેને અલગ કરવા માટે સુદર્શન ચક્ર મોકલે છે . આમ, વિચલિત શિવ પૃથ્વી પર આશ્ચર્યચકિત થતાં, તેમના પ્રિયના શરીરના ભાગો પૃથ્વી પર પડયા.ત્યાં 51 વિવિધ સ્થળો હોવાનું કહેવાય છે જ્યાં સતીના વિચ્છેદિત શરીરના ભાગો પડ્યા હતા, જેને પીઠ અથવા પવિત્ર સ્થળો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે સતીની યોની છે જે આસામમાં પડી હોવાનું કહેવાય છે, અને તે એક પથ્થર યોની છે, જે તાંત્રિક માતા દેવી કામાખ્યાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ પીઠ તે છે જ્યાં કામાખ્યાનું મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને તે આજે કામાખ્યા પૂજાનું સ્થળ.
અંબુબાચી મેળો એ દેવી કામાખ્યાના વાર્ષિક માસિક સ્રાવની ઉજવણી છે.એવું માનવામાં આવે છે કે મંદિરની પ્રમુખ દેવી, દેવી કામાખ્યા, માતા શક્તિ, આ સમયગાળા દરમિયાન માસિક સ્રાવના તેમના વાર્ષિક ચક્રમાંથી પસાર થાય છે.એવું પણ માનવામાં આવે છે કે ચોમાસાના વરસાદ દરમિયાન, પૃથ્વી માતાની ‘માસિક ઋતુ’ની રચનાત્મક અને સંવર્ધન શક્તિ મેળા દરમિયાન આ સ્થળે ભક્તો માટે સુલભ બની જાય છે. ત્યાં પ્રમુખ દેવતાની કોઈ મૂર્તિ નથી પરંતુ તેને યોની જેવા પથ્થરના રૂપમાં પૂજવામાં આવે છે જેની ઉપર કુદરતી ઝરણું વહે છે.
મંદિર મેળા દરમિયાન ત્રણ દિવસ બંધ રહે છે કારણ કે એવું માનવામાં આવે છે કે દેવી કામાખ્યા પરંપરાગત સ્ત્રીઓના માસિક એકાંતની જેમ ત્રણ દિવસ આરામ કરે છે.
ચોથા દિવસે ભક્તોને મંદિરમાં પ્રવેશવાની અને દેવી કામાખ્યાની પૂજા કરવાની છૂટ છે અને એક અનોખો પ્રસાદ આપવામાં આવે છે.
વાસ્તવમાં અહીં માસિક ધર્મના કારણે ત્રણ દિવસ સુધી માતાના દરબારમાં સફેદ કપડું રાખવામાં આવે છે અને ત્રણ દિવસ પછી જ્યારે દરબાર ખુલે છે ત્યારે તે કપડું લાલ રંગથી પલળેલું હોય છે. જે ભક્તોને પ્રસાદ સ્વરૂપે આપવામાં આવે છે. માતા સતીના માસિક કપડાને ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ મંદિર 51 શક્તિપીઠોમાંથી એક છે. માતાના તમામ શક્તિપીઠોમાં કામાખ્યા શક્તિપીઠ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ કાપડને અંબુવાચી કાપડ કહે છે. આ ભક્તોને પ્રસાદ તરીકે આપવામાં આવે છે.
કામાખ્યા મંદિરને તમામ શક્તિપીઠોમાં મહાપીઠ માનવામાં આવે છે. આ મંદિરમાં તમે દેવી દુર્ગા કે મા અંબેની કોઈ મૂર્તિ કે ચિત્ર જોશો નહીં, પરંતુ મંદિરમાં એક તળાવ છે જે હંમેશા ફૂલોથી ઢંકાયેલું રહે છે. આ કુંડમાંથી હંમેશા પાણી નીકળે છે. ચમત્કારોથી ભરેલા આ મંદિરમાં દેવીની યોનિની પૂજા કરવામાં આવે છે અને અહીં યોનિ ભાગ હોવાને કારણે માતાને માસિક ધર્મ પણ આવે છે.
~ બીજલ જગડ
મુંબઈ ઘાટકોપર