Maharishi Dayanand Saraswati : મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતી એક મહાન સમાજસુધારક અને વૈદિક પુનર્જાગરણના પ્રણેતા
Maharishi Dayanand Saraswati : ભારતની ધરતી સદૈવ સંતો, મહાત્માઓ અને વિદ્વાનોની ભૂમિ રહી છે. તેમણે પોતાના તપ, જ્ઞાન અને આત્મશક્તિથી સમાજને પ્રકાશિત કર્યો છે. આવા મહાન સંતોમાં મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતીનું નામ અગ્રગણ્ય છે. તેમણે માત્ર ધર્મજાગૃતિ જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અને શૈક્ષણિક સુધારણાનું મહાન કાર્ય કર્યું. તેઓ આર્યસમાજના સ્થાપક અને વેદિક વિચારધારાના પ્રણેતા હતા.
Maharishi Dayanand Saraswati : મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતીનો જન્મ 12 ફેબ્રુઆરી, 1824ના રોજ કાઠિયાવાડ (હાલનું ગુજરાત)ના મોરબી તાલુકાના ટંકારા ગામે થયો હતો. તેમનું બાળનામ મુળશંકર તિવારી હતું. તેમના પિતા કર્ષણજી તિવારી એક ધર્મનિષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતા અને વિષ્ણુભક્ત હતા. બાળપણથી જ મુળશંકર બુદ્ધિશાળી અને જિજ્ઞાસુ હતા.
Maharishi Dayanand Saraswati : જ્યારે તેમની ઉંમર માત્ર 14 વર્ષની હતી, ત્યારે એક રાત્રે શિવરાત્રિ પ્રસંગે મંદિરમાં પૂજા દરમિયાન તેમણે જોયું કે એક ઉંદર ભગવાનની મૂર્તિ પર ચડીને પ્રસાદ ખાઈ રહ્યો છે. આ ઘટના તેમના મન પર ઊંડો પ્રભાવ પાડીને ગઈ. તેમણે વિચાર્યું કે જે મૂર્તિ પોતાની રક્ષા પણ નથી કરી શકતી, તે માણસની કેવી રીતે કરશે? આ પ્રસંગ પછીથી જ તેમની અંદર અંધશ્રદ્ધા અને મૂર્તિપૂજા સામે પ્રશ્નો ઉઠવા લાગ્યા.
Maharishi Dayanand Saraswati : યૌવનમાં પ્રવેશતા મુળશંકરે સત્યની શોધ માટે ઘર છોડ્યું અને સંન્યાસ સ્વીકાર્યો. તેઓ અનેક વર્ષો સુધી ભારતભરમાં ભટક્યા, સંતો અને વિદ્વાનો સાથે ચર્ચા કરી, શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કર્યો. અંતે તેઓને સ્વામી વિરજનંદ સરસ્વતી નામના વિદ્વાન ગુરુ મળ્યા. તેમની પાસે તેમણે વ્યાકરણ, વેદ, ઉપનિષદ, અને દાર્શનિક શાસ્ત્રોનું ઊંડું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું. ગુરુ વિરજનંદજીએ તેમને આદેશ આપ્યો કે, “મારા શિષ્ય! તું સમાજમાંથી અજ્ઞાન, અંધશ્રદ્ધા અને કુપદ્ધતિઓ દૂર કરજે.”ગુરુના આ આદેશને તેમણે જીવનલક્ષ્ય બનાવ્યું.
Maharishi Dayanand Saraswati : સત્ય અને વૈદિક ધર્મના પ્રચાર માટે 10 એપ્રિલ, 1875ના રોજ મુંબઈમાં આર્યસમાજની સ્થાપના કરી. આર્યસમાજના દસ સિદ્ધાંતો માનવજાતના સર્વાંગી વિકાસ માટે રચાયેલા હતા. આ સંસ્થાનો મુખ્ય હેતુ હતો વેદોના સાચા જ્ઞાનનો પ્રસાર કરવો, અંધશ્રદ્ધા, છુટાછેડા અને જાતિભેદ દૂર કરવો, સ્ત્રી શિક્ષણ અને સમાજસમાનતા લાવવી,
સ્વદેશી ભાવના અને રાષ્ટ્રીય એકતા પ્રેરિત કરવી. તેમનો સૂત્ર હતો “वेदों की ओर लौटो” (અર્થાત્ વેદો તરફ પાછા ફરો)
Maharishi Dayanand Saraswati : મહર્ષિ દયાનંદે અનેક ગ્રંથો લખ્યા, જેમાંથી સૌથી પ્રસિદ્ધ ગ્રંથ છે “સત્યાર્થ પ્રકાશ” આ ગ્રંથમાં તેમણે ધર્મના ખોટા અર્થોનું ખંડન કરીને વેદિક ધર્મનું તત્ત્વ સમજાવ્યું. તેમણે અંધશ્રદ્ધા, ખોટા આચાર, અંધભક્તિ, બાળવિવાહ, અને સ્ત્રીદાસત્વનો વિરોધ કર્યો. તેમણે “યજ્ઞ”, “શિક્ષા”, “વેદો”, “નૈતિકતા” અને “શિક્ષણ”ને જીવનનો આધાર માન્યો.
Maharishi Dayanand Saraswati : મહર્ષિ દયાનંદએ સમાજમાં અનેક સુધારણા લાવ્યા સ્ત્રી શિક્ષણ અને સ્ત્રી સમાનતાનો સમર્થન કર્યો. જાતિપ્રથા અને અસ્પૃશ્યતાનો વિરોધ કર્યો. સ્વદેશી ઉદ્યોગ અને ભારતીય ભાષાનો પ્રચાર કર્યો. વિજ્ઞાન અને તર્કપ્રધાન વિચારસરણીનો સંદેશ આપ્યો. તેમણે કહ્યું : “સાચો ધર્મ તે છે જે બધા માટે હિતકારક હોય.”
Maharishi Dayanand Saraswati : તેમના સુધારણા અને ખોટા રિવાજોના વિરોધને કારણે ઘણા લોકો તેમના શત્રુ બની ગયા. જયપુરના મહારાજાના આમંત્રણ પર તેઓ જયપુર ગયા હતા, પરંતુ ત્યાં એક સાડીયા નામના રસોઈયાએ તેમને ઝેર આપ્યું. આથી તેમનું સ્વાસ્થ્ય બગડ્યું અને 30 ઑક્ટોબર, 1883ના રોજ અજયમેરમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમણે પોતાના અંતિમ સમયમાં પણ કહ્યું “ઈશ્વર સાથે મળવા માટે સત્યનો માર્ગ જ અપનાવો.”
Maharishi Dayanand Saraswati : મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતી માત્ર એક સંત કે સંન્યાસી નહોતા, પરંતુ ભારતના આધુનિક યુગના માર્ગદર્શક હતા. તેમણે સમાજમાં નવી વિચારધારા ફૂંકી, શિક્ષણ અને સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્યનો માર્ગ બતાવ્યો, અને રાષ્ટ્રવાદની ચેતના જગાવી. આજના યુગમાં પણ તેમના વિચાર માનવજાતને માર્ગદર્શન આપે છે. તેઓ ખરેખર એક “માનવ સર્જિત મહાન વિચારધારાના પ્રતિનિધી” હતા જેમણે માનવતાના ઉન્નતિ માટે આખું જીવન સમર્પિત કર્યું.